Τουρκική προπαγάνδα και 1453. «Rise of the Empires: Ottoman» του Netflix

Του ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Κ. ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΟΓΛΟΥ

Στις 29 Μαΐου 2020, το καθεστώς του Ερντογάν στην Τουρκία αποφάσισε η Αγία Σοφία να μεταβληθεί ξανά σε μουσουλμανικό τέμενος, κοντά εξακόσια χρόνια μετά την πρώτη αντίστοιχη αλλαγή της λειτουργίας της από τον Μωάμεθ τον Πορθητή. Το γεγονός αυτό ξύπνησε μνήμες από το κοσμοϊστορικό γεγονός της άλωσης της Πόλης, στις 29 Μαΐου 1453, με πολλούς Τούρκους να πανηγυρίζουν μπροστά στις κάμερες, κάνοντας λόγο για «δεύτερη άλωση» μετά την πρώτη, τότε που περίπου πέντε με έξι χιλιάδες Έλληνες και τρεις χιλιάδες ξένοι –Ιταλοί κυρίως– αντιστάθηκαν για πενήντα τρεις μέρες και αντιμετώπισαν ηρωικά κανόνια και στρατό τουλάχιστον 120.000 ανδρών. Πώς, όμως, εγγράφεται η Άλωση στο φαντασιακό των σύγχρονων Τούρκων; Τι είδους προβολές του 1453 επιλέγουν να κάνουν και με ποιο περιεχόμενο;

Είναι γεγονός πως στις τελευταίες δεκαετίες οι Τούρκοι ασχολήθηκαν επαναλαμβανόμενα με την άλωση της Κωνσταντινούπολης και μάλιστα κατεξοχήν μέσα από τη σύγχρονη γλώσσα του κινηματογράφου.[1] Σχετικά πρόσφατα, αρχές του 2020, το διεθνούς εμβέλειας συνδρομητικό, διαδικτυακό κανάλι ταινιών και σειρών Netflix ανέβασε τη σειρά «Rise of the Empires: Ottoman» σε έξι σαρανταπεντάλεπτα επεισόδια. Η σειρά είναι τουρκικής παραγωγής, με Τούρκους συντελεστές και ηθοποιούς και σκηνοθέτη τον Τούρκο Emre Sahin. Πρόκειται για δραματοποιημένη εξιστόρηση του βίου του σουλτάνου Μωάμεθ Β΄ ως και το έτος 1453 με έμφαση φυσικά στην πολιορκία και άλωση της Κωνσταντινούπολης. Μέσα από εγκιβωτισμένες στην αφήγηση αναδρομές (flashback) δίνονται τα –προβληματικά– παιδικά χρόνια του Μωάμεθ, η άνοδός του στο θρόνο και οι πρώτες ενέργειές του ως σουλτάνου. Μια ομάδα ιστορικών, πανεπιστημιακών και συγγραφέων, Τούρκων, Ελλήνων και Αγγλοσαξόνων, εμφανίζονται μέσα από παρένθετες συνεντεύξεις ως ιστορικοί σύμβουλοι της σειράς[2], για τον –πιθανό– ρόλο των οποίων θα γίνει λόγος παρακάτω, ενώ πρέπει να τονιστεί πως ως συντελεστής της σειράς εμφανίζεται και το «Τουρκικό Υπουργείο Πολιτισμού».

[1] Βλέπε το κατατοπιστικό άρθρο της συντακτικής ομάδας του insidestory.gr, με το ιστορικό αυτών των παραγωγών, που είχαν ως στόχο να χλευάσουν το Βυζάντιο ως έκφυλο και παρηκμασμένο, ώριμο φρούτο στα χέρια των «γενναίων Οθωμανών κατακτητών». Στο άρθρο υπάρχει και μια συνοπτική κριτική και της σειράς Rise of the Empires: Ottoman, με επισήμανση των αντιδράσεων που προκάλεσε στο τουρκικό κοινό, καθώς και μια τεκμηριωμένη ανάλυση του γενικότερου πλαισίου των τουρκικών τηλεοπτικών σειρών, ιστορικών και μη. Επισημαίνεται επίσης πως οι εορτασμοί για την άλωση της Πόλης καθιερώθηκαν για πρώτη φορά το 1953 με στόχο τον – ακμαίο ακόμα τότε– ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης.

[2] Ανάμεσά τους, πρωταγωνιστικό ρόλο φαίνεται πως έχει ο Dr. A.M. Celal Sengor από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης και ακολουθείται από τον Dr. Emrah Sofa Gurkan, βοηθό καθηγητή ιστορίας από το Πανεπιστήμιο 29ης Μαΐου (!) Κωνσταντινούπολης, με ειδίκευση στην οθωμανική ιστορία του 16ου αιώνα και μάλιστα σε αυτή των πειρατικών επιδρομών των Οθωμανών (όπως εύκολα διαπιστώνει κανείς με μια ματιά στα αναρτημένα άρθρα του στην ιστοσελίδα academia.edu). Οι Αγγλοσάξονες είναι οι Dr. Karen Barkey (πανεπιστήμιο Berkeley), οι Lars Brownworth και Jason Goodwin (συγγραφείς), ο Dr. Michael Talbot (πανεπιστήμιο του Greenwich), ειδικός στην οθωμανική ιστορία του 18ου αιώνα και ο Roger Crowley, συγγραφέας του βιβλίου Κωνσταντινούπολη 1453: Η τελευταία μεγάλη Πολιορκία (μετάφραση Διαμαντής Κωνσταντινίδης, εκδόσεις Ωκεανίδα, Αθήνα 2005). Τέλος, οι Έλληνες ιστορικοί που εμφανίζονται στις συνεντεύξεις καθώς και ως σύμβουλοι της σειράς είναι οι Dr. Tom Papademetriou, καθηγητής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Stockton και ο εμβληματικός για μια ταινία με θέμα το 1453 Dr. Marios Philippedes, πρώην καθηγητής στο πανεπιστήμιο Amherst της Μασαχουσέτης και συγγραφέας (μαζί με τον Walter Hanak) του μνημειώδους έργου The Siege and the Fall of Constantinople in 1453: Historiography, Topography and Military Studies, Routledge, 2011, καθώς και τριών σημαντικών μονογραφιών για τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, τον Ισίδωρο Κιέβου και το Ρωσικό Χρονικό του Νέστορα Ισκεντέρη. Δυστυχώς, όλα τα παραπάνω έργα του Φιλιππίδη παραμένουν αμετάφραστα στα ελληνικά και ανέκδοτα στην ελληνική αγορά.

ΠΗΓΗ: ΑΡΔΗΝ